24.9 C
Dili
Thursday, 25 July 2024
spot_img

Tinan 24 Timor-Leste Ukun A’an Ona Povu Nafatin Halerik ba Infra-Estrutura Bázika

Díli, 28 Juñu 2024 (RCC) – Durante tinan 24 Timor-Leste ukun a’an ona maibé povu sei nafatin halerik ba estrada, eletrisidade no be’e tanba laiha governu ida atu tau prioridade liu ba problema hirak ne’e.

Liu husi programa “meet the press” ne’e, Reprezentante povu, Direitora Média One Timor, Suzana Cardoso hateten,  tinan 24 Timor-Leste ukun a’an ona, maibé, povu sei halerik ba estrada, eletrisidade no be’e mo’os.

“Iha tinan 24 ita ukun a’an ona, maibé estrada hotu hotu perkore ona,  liu-liu liga ho estrada nasionál ninian, maibé estrada Gleno ba to’o Atsabe seidauk di’ak de’it, maibé ita tenke hatene katak, liu husi  sira nia apoiu ne’ebé maximu mak  IX governu konstitusionál hodi hamri’ik, tanba ne’e tenke tau atensaun ba sira, liu-liu estrada husi Glenu ba to’o Atsabe,” Dehan Suzana Cardoso.

Ho nune’e, nia informa tan relasiona ho eletrisidade no be’e ne’ebé difikulta tebes ba  povu sira hotu, liu-liu iha Munisípiu Ataúro no Kapitál Díli rasik.

“Kona-ba  eletrisidade  ne’ebé sai difikulta ba munisípiu sira hotu, liu-liu iha Ataúru, eletrisidade lakan sura tuir oras de’it hanesan ahi lakan iha  tuku 6:00 to’o 10:00 kalan no hahú mate fali to’o dader, hafoin  lakan fila fali iha tuku 7:00 to’o 12 meiudia no  mate fali to’o lokraik, tanba ne’e ahi lakan sura tuir oras servisu de’it, inklui mós ho Be’e mo’os ne’ebé sai preokupasaun ba komunidade sira , liu-liu iha kapitál Díli, ita sempre hasoru difikuldade ba be’e, maske governu iha planu ona katak, sei halo barajen husi rai-laco no Glenu, maibé oinsá governu da IX ninia apoiu konservasaun be’e no rai ne’ebé organizasaun sosializasaun sivil sira dadaun ne’e hala’o iha Timor laran tomak,” Suzana informa.

Hatan ba pre-okupasaun hirak ne’ebé povu Timor-Leste kestiona, Ministru Obras Públika, Samuel Marҫal  hateten, IX governu konstitusionál nafatin halo esforsu hodi hare’e ba setór infrastruturas hotu iha periodu tuir mai.

“Ko’alia kona-ba setór estrada  nian ita iha klasifikasaun tolu,  maka hanesan estrada nasionál, munisipal no rurais, tanba ne’e, iha estrada nasionál ita bele dehan katak, kuaze 90% konklui ona, ho nune’e espera katak tinan rua ka tolu mai, ita bele konklui hotu ona estrada nasionál ninian. Iha parte estrada munisipal nian mós kuaze 70% /80% konklui ona, no estrada ruráll  mós hanesan, iha fatin barak mak ita komesa fó ona prioridade ba, maibé ita hare’e liu ba fatin sira ne’ebé mak iha potensiál rua, potensiál ekonómika no Turístiku,”  hateten Samuel Marҫal.

Aleinde ne’e, Ministru Obras Públika, Samuel Marҫal akresenta tan katak, eletrisidade konklui ona ba nível suku sira hotu maibé sei falta 15%.

“Iha parte eletrisidade ninian, ita tau prioridade liu katak oinsá maka ita bele konstroi ba iha programa sira ne’e, atu nune’e povu hotu bele hetan naroman, maibé eletrisidade sei falta 15% hodi konklui ba iha nível suku sira nian, ita bele dehan katak kuaze suku hotu-hotu ahi lakan hotu ona, iha nível aldeia sira mak falta 15% seidauk asesu ba eletrisidade tanba ne’e IX sei  esforsu makas hela, espera katak tinan oin mai ema hotu bele asesu ba eletrisidade. Ministériu Obras Públika mós halo esforsu bo’ot ida ba iha parte tolu, ida maka iha planu eletrisidade nian iha hanoin oinsá mak atu halo tranzisaun husi Gasoel ba Gás , parte rua mak atu utiliza ita nia loro-matan ne’ebé kapás teb-tebes bele suporta iha enerjia solár planeta, maibé hau fiar katak laiha tinan ida ne’e tinan oin ita bele implementa planu ida ne’e, parte 3 nian maka,  oinsá  ita bele prodúz tan anin sai enerjia, se karik ida ne’e mak ita prodúz tan bele hamenus ona ita nia presu enerjia iha rai laran,” Nia salienta.

Iha biban ne’e, Samuel Marҫal esplika liu tan relasiona ho Be’e ne’ebe sai pre-okupasaun ba komunidade sira, liu-liu iha Munisípiu Díli katak, Kuaze populasaun 2 to’o 3 mil maka fura be’e, tanba ne’e la seguru ba komunidade seluk atu asesu ba be’e mo’os.

“Iha kapitál Dili, dadus ne’ebé populasaun fura be’e kuaze 2 to’o 3 mil ona, tanba ne’e mak planu governu ninian atu halo oinsá mak atu bele  tau be’e fo”er sira ne’e hotu iha fatin ida, tanba ida ne’e mak governu halo esforsu tomak atu bele implementa ida ne’e hodi evita populasaun ne’ebé maka sei fura hela be’e. Ho nune’e Ministériu Obras Públika, tur hamutuk ho parte Diresaun BTL nian atu hahú ona implementa  re-instala fali kanu foun ba iha Dili laran, tanba iha dili ne’e ita iha kanu tolu ka ha’at, kanu ne’ebé hahú husi tempu Portugés no tempu Indonézia no kanu ida mai iha tempu ita ukun a’an tiha ona mós sei uza hela no mós uluk governu Japaun mak halo ne’e mós ita sei uza nafatin, tanba ne’e  relasiona ho problema hirak ne’e, IX governu sei halo hela esforsu hodi bele instala fila fali kanu hirak ne’e no iha Munisípiu balun ami detekta iha fatin balu be’e susar lo’os no fatin balu be’e iha no kapás tebes, maibé IX governu nafatin iha planu atu hare’e ba ida ne’e, espera katak ita nia estudu ne’e bele la’o ba oin,”  Nia Salienta.

Ho nune’e, Samuel Marҫal relata tan katak, IX governu tau orsamentu ba emerjrénsia kuaze 32 miliaun ba proposta husi populasaun sira hamutuk 3.5 miliaun.

“Tinan ida ne’e ita tau de’it iha orsamentu ba emerjrénsia nian kuaze 32 miloens, maibé fatin ne’ebé emerjrénsia ami simu husi komunidade, autoridade lokál sira, ami tau hamutuk kuaze mil proposta, maibé osan hamutuk 3.5 miloens,” Hakotu Samuel.

Jornalista : Adelina Fátima

Editór : Luhamutu

Related Articles

- Advertisement -spot_img

Latest Articles

ARKIVU.
RCC.